Okuma Listesi

 

El kitabı

İslam Mezhepleri Tarihi,  Editörler Mehmet Saffet Sarıkaya, Mehmet Ümit, Nobel Akademik Yayıncılık, 2020

İslam Mezhepleri Tarihi -El Kitabı, Editörler: Hasan Onat, Sönmez Kutlu, Ankara; Grafiker Yayınları, 2012, 672 s.

 

Metedoloji, konular, sorunlar, kaynaklar… temel giriş bilgileri için:

Sönmez Kutlu, Mezhepler Tarihine Giriş, İstanbul, Değerler Eğitimi Merkezi, 2008. 204 s.

Mehmet Ali Büyükkara, “Bir Bilim Dalı Olarak İslâmMezhepleri Tarihi ile İlgili Metodolojik Problemler”, İslâmî İlimlerdeMetodoloji: Usûl Mes’elesi 1, İstanbul, Ensar, 2005, s. 441-491.

 

Kronoloji bilinci olmalı. Ne zaman? Aynı dönemde diğer mezhepler ne durumda? Bunun için baştan sona tekrar tekrar okunabilecek el kitabımız:

Henry Laoust, İslam’da Ayrılıkçı Görüşler, Çev.: E. Ruhi Fığlalı, Sabri Hizmetli,  İstanbul, Pınar Yayınları, 1999.      496 s., 2017,     638 s.

John Obert Voll, İslam: Süreklilik ve Değişim, I-II, İstanbul: Yöneliş Yayınları, 1991.

 

İlk dönem ile ilgili birikimli olmak gerekir. Bunun için klasik el kitabı:

W. Montgomery Watt, İslâm Düşüncesinin Teşekkül Devri, Çev.: Ethem Ruhi Fığlalı, Ankara Sar- kaç Yay., 2010; Watt, İslam Düşüncesinin Teşekkül Dönemi, Çeviren, Osman Demir, Ketebe Yayınları, 2020.

 

 Kaynak bilgisi olmalıdır.

editör Halil İbrahim Bulut, Mezheplere Göre Klasik Kaynaklar Ve Özellikleri, İstanbul, Ensar Neşriyat, 2018. 

Kadir Gömbeyaz, İslam Literatüründe İtikâdî Fırka Tasnifleri,  Doktora, Uludağ Üniversitesi Temel İslâm Bilimleri Anabilim Dalı İslâm Mezhepleri Tarihi Bilim Dalı, Bursa, 2015.

Muhammet Emin Eren, Hadis Tarih ve Yorum: 73 Fırka Hadisi Üzerine Bir İnceleme, İstanbul, Kuramer, 2017; Fırkalaşma Olgusu Bağlamında 73 Fırka Rivayetleri, doktora tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara, 2014.

 

Sorulara kısa cevaplar:

Mehmet Ümit, Âdem Arıkan ve Osman Aydınlı, Mezhepler Konusunda Bilinmesi Gereken 88 Soru, İstanbul, Beyan Yayınları, 2019, 320 s.

 

Her mezhep ile ilgili mümkünse basılmış bir doktora tezi okunmalıdır:

 

Hariciler

Adnan Demircan, Haricilerin Siyasi Faaliyetleri, 2.bs., İstanbul, Beyan Yayınları, 2015.

Salim b. Zekvan, es-Sire: Bir Harici / İbadi Klasiği, çev. Harun Yıldız, Ankara, Ankara Okulu, 2016.

 

Mürcie

Sönmez Kutlu, Türklerin İslamlaşma Sürecinde Mürcie ve Tesirleri, Ankara, Türkiye Diyanet Vakfı, 2010.

 

Mutezile:

Osman Aydınlı, Doğuşundan Büyük Selçuklulara Mu‘tezile Ekolü Tarihi ve Öğretisi, İstanbul 2018.

Muharrem Akoğlu, Mihne Sürecinde Mu‘tezile, İstanbul, 2006.

 

Şîa

Hasan Onat, Emeviler Devri Şii Hareketleri Ve Günümüz Şiiliği, İstanbul, Endülüs Yayınları, 2016.

Farhad Daftary, Şii İslam tarihi, çev. Ahmet Fethi, İstanbul : Alfa, 2016.

en-Nevbahti, Kummî, Şiî Fırkalar, çeviren: Hasan Onat ve diğerleri, Ankara, Ankara Okulu, 2004.

Mehmet Mahfuz Söylemez, Güç ve İktidar; Kûfe’de İktidar Mücadelesi, İstanbul, Düşün Yayıncılık, 2011.

 

Zeydiyye

Yusuf Gökalp, Zeydilik ve Yemen'de Yayılışı, Doktora, Ankara Üniversitesi, 2006.

Hasan Yaşaroğlu, Taberistan Zeydîleri, GümüşhaneÜniversitesi, 2012.

Yusuf Gökalp, “İmamet Nazariyesi Bağlamında Zeydiyye’ninİmamiyye’ye Yönelik Eleştirileri”, Çukurova Üniversitesi İlahiyat FakültesiDergisi, 14:1, 2014, 1, s. 89-126.

 

İsmailiyye

Farhad Daftary, İsmaililer: Tarih ve Öğretiler, çev. Erdal Toprak, İstanbul, Doruk, 2005.

Muzaffer Tan, İsmailiyye`nin Teşekkül Süreci, (Doktora Tezi), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri (İslam Mezhepleri Tarihi) Anabilim Dalı, Ankara, 2005.

Ali Avcu, Karmatîler'in Doğuşu ve Gelişim Süreci, Doktora,  Ankara Üniversitesi Temel İslâm Bilimleri Anabilim Dalı İslâm Mezhepleri Tarihi Bilim Dalı, 2009.

Ata Melik Cüveyni, Tarih-i Cihangüşa, Çev. Mürsel Öztürk, Ankara, Türk Tarih Kurumu, 2013, s. 546.

 

Dürzilik

Muzaffer Tan, “Geçmişten Günümüze Dürzîlik”, e-Makâlât Mezhep Araştırmaları, V, sayı: 2, 2012, s. 61-82.

 

İsnâaşeriyye

Ahmet Güner, “Şiî Yüzyılında Yahut Büveyhiler Devrinde Bağdat’tan Bazı Yansımalar”, İslam Medeniyetinde Bağdat (Medînetü’s-Selâm), İstanbul, 2011, I, s. 151-170.

Adem Arıkan, Büyük Selçuklular Döneminde Şia, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Temel İslâm Bilimleri Anabilim Dalı, 2010.

 

Matüridilik

Mehmet Kalaycı, Tarihsel Süreçte Eşarilik Maturidilik İlişkisi, Ankara, Ankara Okulu, 2013.

Ulrich Rudolph, Maturidi: Semerkant’ta Ehl-i Sünnet Kelamı, çev. Özcan Taşçı, İstanbul, Litera Yayıncılık, 2016.

Mehmet Kalaycı, “İmam Mâturîdî ve Mâturîdî Kelamcılığının Yeniden Keşfedilmesinde Eşarîliğin Rolü”, Eski Yeni, 25, 2012, s. 31-38.

Halil Ahmed Sehârenpûrî, el-Muhanned ale’l-Müfenned, thk: Muhammed bin Adem el-Kevseri, Mektebetu Daru’l-Ulum, Karaçi 1433/2011.

Muhammed Tayyib, Ulemâu Diyûbend; akideten ve menhecen, Arapça’ya tercüme: Nuruâlem Halîl el-Emînî, Mektebetu Daru’l-Ulum, Karaçi 1433/2011

 

Vehhâbîlik

Mehmet Ali Büyükkara, İhvan’dan Cüheyman’a Suudi Arabistan ve Vehhabilik, İstanbul: Rağbet Yayınları, 2016.

Kerime Cesur, Vehhâbî Hareketinin Ortaya Çıkışı ve Fıkıh Düşüncesinin Oluşumu, Doktora, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İslam Hukuku Bilim Dalı, İstanbul, 2013.

Klasik Kitaplar Mezhepler Tarihi


فهرست كتب الملل والنحل :


1-            التحريش، لضرار بن عمرو الغطفاني المعتزلي ثم الجهمي (ت حدود 190هـ)، (حقق).


2-             الإيضاح في الرد على سائر الفرق، للفضل بن شاذان النيسابوري الرافضي (ت260هـ).


4-             فرق الشيعة للحسن بن موسى النوبختي الرافضي (ت300هـ).


5-             المقالات والفرق، لسعد بن عبد الله الأشعري القمي الرافضي (ت301هـ).



6-            المقالات، لأبي القاسم الكعبي البلخي المعتزلي (ت319هـ)، (حقق رسالة لم تنشر).

7-            المقالات، لأبي هاشم الجبائي المعتزلي (ت321هـ)، (وجد في اليمن أجزاء منه، ولم ينشر).

8-             مقالات الإسلاميين واختلاف المصليين، لأبي الحسن الأشعري (ت324هـ).


9-             التنبيه والرد على أهل الأهواء والبدع، لأبي الحسين الملطي (ت377هـ).


10-      أوائل المقالات في المذاهب المختارات، للمفيد الرافضي (ت413هـ).


11-        المغني، (الجزء الخاص بالفرق غير الإسلامية) للقاضي عبد الجبار المعتزلي (ت415هـ).

12-        الفرق بين الفرق، لأبي منصور البغدادي الأشعري (ت429هـ).



13-        الملل والنحل، لأبي منصور البغدادي الأشعري (ت429هـ).

14-        الفصل في الملل والأهواء والنحل، لابن حزم الظاهري (ت456هـ).


15-        الأصول والفروع، لابن حزم الظاهري.


16-        التبصير في الدين وتمييز الفرقة الناجية عن الهالكين، لأبي المظفر الإسفرائيني الأشعري (ت471هـ).


17-      بيان الأديان، لمحمد بن عبيد بن علي  ابوالمعالي (ت485هـ).


18-      شرح عيون المسائل، للمحسن بن محمد بن كرامة الحاكم الجشمي المعتزلي (ت494هـ)، (طبعت منه أجزاء، ولم ينشر كاملاً بعد).

19-        شرح قوله صلى الله عليه وسلم : ((ستفترق أمتي على ثلاث وسبعين فرقة))، لأبي القاسم عبد الواحد بن أحمد الكرماني (ت القرن الخامس).

20-        الملل والنحل، للشهرستاني الأشعري (ت548هـ).


22-        عقائد الثلاث وسبعين فرقة، لأبي محمد اليمني ( ت القرن السادس).


23-        الكشف والبيان في الأصول وبيان الفرق الكلامية، لأبي سعيد محمد الأزدي القلهاتي الإباضي (ت القرن السادس).
24-        الشجرة في افتراق الأمة على ثلاثة وسبعين فرقة، لأبي محمد بن أبي يعقوب البرهوتي (ت القرن الخامس أو القرن السادس)، (مخطوط).
اعتقادات فرق المسلمين والمشركين - كتب تراث
25-        اعتقادات فرق المسلمين والمشركين، للفخر الرازي الأشعري (ت606هـ).

فخرالدين الرازي
الرياض المونقة في آراء أهل العلم
26-        الرياض المونقة في آراء أهل العلم، للفخر الرازي الأشعري.


27-        مختصر الفرق بين الفرق، لعبد الرزاق الرسعني (ت661هـ).


28-      الطرائف في مذهب الطوائف، لعلي بن موسى ابن طاووس الرافضي (ت664هـ).


29-      الفرق المفترقة بين أهل الزيغ والزندقة، لعثمان بن عبد الله الحنفي العراقي (ت  القرن السابع).


30-        الجوهرة الخالصة عن الشوائب في العقائد المنقومة على جميع المذاهب، لشمس الدين الدامغاني (ت القرن السابع).


31-        البرهان في معرفة عقائد أهل الأديان، لأبي العباس السكسكي (ت683هـ).
32-        ذكر مذاهب الفرق الثنتين وسبعين المخالفة للسنة والمبتدعين، لليافعي الأشعري (ت768هـ).
نقد نسبة كتاب البرهان للإمام السكسكي


33-        بيان الفرق الضالة، للشريف الجرجاني الماتريدي (ت816هـ)، (مخطوط).


34-      المنية والأمل في شرح الملل والنحل، لابن المرتضى الزيدي (840هـ).

طبقات المعتزلة المؤلف: أحمد بن يحيى بن المرتضى


35-        تلخيص البيان في ذكر فرق أهل الأديان، لعلي بن محمد الفخري الأشعري (ت القرن التاسع).

36-        المقالات في بيان أهل البدع والضلالات، لابن كمال باشا الماتريدي (ت940هـ).
37-        رسالة في تفصيل الفرق الإسلامية، لابن كمال باشا الماتريدي (ت940هـ).
38-        رسالة في بيان الفرق الضالة، لابن كمال باشا الماتريدي (ت940هـ).
39-        الفرقة الناجية، لإبراهيم بن سليمان القطيفي الرافضي (ت القرن العاشر).
40-        رسالة في حديث افتراق الأمة، لأحمد بن علي بن مطير الحكمي (ت1068هـ).
41-        رسالة في تعداد الفرق للسرقسطي (ت بعد 1085هـ)، (مخطوط).
42-        المسالك في ذكر الناجي من الفرق والهالك، ليحيى بن الحسين الزيدي (ت1099هـ).
43-        بحث في حديث افتراق الأمة (الكبير)، لصالح بن مهدي المقبلي الزيدي (ت1108هـ).
44-        بحث في حديث افتراق الأمة (الصغير)، لصالح بن مهدي المقبلي الزيدي.
45-        الفوائد المجتمعة في بيان الفرق الضالة والمبتدعة، لإسماعيل بن عبد الباقي اليازجي الأشعري (ت1121هـ).
46-        النكت البديعة في تحقيق الشيعة، لسليمان بن عبد الله الماحوزي البحراني الرافضي (ت1121هـ).
47-        رسالة في حديث افتراق الأمة، للشوكاني (ت1250هـ).
48-        بيان الفرق، للقرطبي ؟ (ت القرن الثالث عشر)، (مخطوط).
49-        خبيئة الأكوان في افتراق الأمم على المذاهب والأديان، للقنوجي (ت1307هـ).
50-        الفرق الإسلامية، لإسحاق عزوز المكي (ت1415هـ).
  
                        جمع : عبد الله بن عبد العزيز الغزي


"Eş'ari, Makâlâtü'l-İslamiyyîn ve ihtilâfü'l-musallîn, tashih: Hellmut Ritter,
Tercümesi: İlk dönem İslam mezhepleri, çev. M.Dalkılıç, Ö. Aydın, İstanbul: Kabalcı Y., 2005."
مقالات الإسلاميين واختلاف المصلين (ت: ريتر
http://www.archive.org/download/waq16164/16164.pdf
مقالات الإسلاميين واختلاف المصلين (ت: عبد الحميد
http://archive.org/details/Maghalat_AlIslamyin

"Abdülkahir Bağdadi, el-Fark beyne'l-fırak, tahkik, M. Muhyiddin Abdülhamid,
Tercümesi: Mezhepler arasındaki farklar, Ethem Ruhi Fığlalı, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı, 1993."
الفَرْقُ بين الفِرَق عبد القاهر بن طاهر بن محمد البغدادي
دراسة وتحقيق: محمد محيى الدين عبد الحميد
ونسخة أخري بتحقيق محمد عثمان الخشت
http://archive.org/details/alfbf


Abdülkahir el-Bagdadi, el-Milel ve'n-nihal, tahkik: Albert Nasri Nadir, .
الملل و النحل - عبد القاهر البغدادي
http://archive.org/details/milalwanihal

İbn Hazm, el-Fasl fi'l-milel ve'l-ehvâ ve'n-nihal, neşr: Ahmed Şemsuddin, Beyrut, 1428/2007.
الفصل في الملل والأهواء والنحل ابن حزم
https://archive.org/details/faslibnhazm

"Şehristani, el-Milel ve'n-nihal, tahkik: Emir Ali Mühenna, Ali Hasan Faur, Beyrut, 2001.
Tercümesi: dinler, mezhepler ve felsefi sistemler tarihi, Çev. Mustafa Öz, İstanbul: Litera Y., 2008."
الملل و النحل - الشهرستاني
http://archive.org/details/Milal_Wa_Nihal
http://archive.org/details/ozaaloza_gmail_20130930_1838

Ebû Muti' Mekhul Nesefi, er-Red ala ehli'l-bida', yay. haz. Marıe Bernand, Kahire, 1980.
الرد على أهل البدع و الأهواء الضالة المضلة-أبو مطيع النسفى
http://archive.org/details/kalam-misc
http://www.emakalat.com/index.php/emakalat/article/download/126/109


el-Iraki, el-Fırakü'l-müfterika beyne ehli'z-zeyg ve'z-zendeka (Sapıklarla dinsizlerin çeşitli mezhebleri), nşr.haz. Yaşar Kutluay, Ankara : Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, 1961.
الفرق المفترقة بين أهل الزيغ والزندقة لعثمان بن عبد الله العراقي الحنفي
http://kitaplar.ankara.edu.tr/detail.php?id=637

Malati, et-Tenbîh ve'r-red alâ ehli'l-ehvâ ve'l-bida', neşr: el-Kevseri, Kahire : el-Mektebetü'l-Ezheriyye li't-Türas , 2007.
التنبيه و الرد على أهل الأهواء و البدع - أبو الحسين محمد الملطي
http://archive.org/details/rad-bida3-malti
http://archive.org/details/Elkawthari


Ebu Muhammed Yemeni, Akaidü's-selâse ve's-seb'în fırka, tahkik: Gamidi, Medine: Mektebetü'l-Ulum ve'l-Hikem, 2001.
عقائد الثلاث والسبعين فرقة - أبو محمد اليمني
http://archive.org/details/Aqaed_73


"Nevbahti, Fırakü’ş-şia, tahkik: Hellmut Ritter,
Tercümesi: Şiî Fırkalar , Ankara: Ankara Okulu, 2004."
http://uqu.edu.sa/page/ar/109381


Fahreddin er-Razi, İ'tikadâtu fıraki'l-müsliîin ve'l-müşrikîn,
اعتقادات فرق المسلمين والمشركين-فخر الدين الرازى
http://archive.org/details/books233


Wilferd Madelung, Paul E.Walker, An Ismaili heresiography : the ‘Bab al-shaytan’ from Abu Tammam’s kitab al-shajara, Leiden : Brill, 1998.
باب الشيطان من كتاب الشجرة لابي تمام
http://www.4shared.com/web/preview/doc/1rTzBgjh

Cafer Sübhani, Buhûs fi'l-milel ve'n-nihal, Kum : İdaretü'l-Havzati'l-İlmiyye, 1992.
الملل والنحل جعفر السبحاني
http://imamsadeq.com/ar/index/book?bookID=129&page=0