“The Imam of modern Egypt was a sceptic”: Mustafa Sabri's Radical Critique of Muhammad ʿAbduh and Modernist Theology
August 2021Journal of the Royal Asiatic Society 32(2):1-23
DOI: 10.1017/S1356186321000663
Andrew HammondAndrew Hammond
https://www.researchgate.net/publication/354102260_The_Imam_of_modern_Egypt_was_a_sceptic_Mustafa_Sabri's_Radical_Critique_of_Muhammad_Abduh_and_Modernist_Theology
"Modern Mısır'ın İmamı Bir Sceptic'ti": Mustafa Sabri'nin Muhammed Abduh ve Modernist Teolojiye Radikal Eleştirisi
ANDREW HAMMOND
Özet
Bu makale, Mısırlı âlim Muhammed Abduh'un (1840-1905) teolojisini, Geç Dönem Osmanlı şeyhülislamı Mustafa Sabri'nin (1860-1954) yazıları ve onun Müslüman reform (tecdid) hareketine yönelik radikal eleştirisi aracılığıyla yeniden incelemektedir. Mustafa Kemal'in en amansız düşmanlarından biri olan Sabri, Mısırlı âlimlerin ve entelektüellerin, İstanbul'da karşı çıktığı ve 1922'de Ankara'nın muzaffer milliyetçi güçlerinden kaçmadan önce mücadele ettiği pozitivist-materyalist gündemi ilerlettiğini görünce endişelenmiştir. 1930'lar ve 1940'larda Mısır'daki modernist hareketin önde gelen isimleriyle tartışan Sabri, onların reform teolojisinin Aydınlanma'nın din anlayışının bir kopyasından ibaret olduğunu düşünmeye başlamış; fikirleri, Hasan el-Benna ve Müslüman Kardeşler'den diğer figürlerle olan yakın ilişkisi sayesinde etkili olmuştur. Sabri'nin İstanbul ve Kahire'deki çalışmalarını, Abduh'un erken ve geç dönem yazılarını, Abduh'un Farah Antun ile yaptığı ünlü tartışma, Mısır'ın liberal çağındaki İslamiyyat literatürü ve Seyyid Kutub'un yazıları gibi metinleri inceleyerek, Sabri'nin, Selefilik ve Müslüman Kardeşler İslamcılığı ideolojilerinin reformcuların ideolojisini gölgede bıraktığı yirminci yüzyılın sonlarında, Müslümanların Abduh hakkındaki görüşlerine egemen olan düşmanca söylemin şekillenmesinde etkili olduğunu savunuyorum.
Anahtar Kelimeler: Mustafa Sabri; Hasan el-Benna; Mısır'ın modernist hareketi
