22 Eylül 2020 Salı

Mezhepler Coğrafyası

 Mezhepler Coğrafyası


أطلس الفرق والمذاهب في التاريخ الإسلامي 
(İslam Tarihinde Fırkalar ve Mezhepler Atlası)
Suudi araştırmacı Sami bin Abdullah el-Mağlus (سامي بن عبد الله المغلوث) tarafından kaleme alınan, İslam coğrafyasında ortaya çıkmış itikadi, fıkhi, coğrafi ve siyasi oluşumları haritalar ve görsel materyaller eşliğinde inceleyen bir coğrafi-tarih çalışmasıdır

İçindekiler
SayfaKonu Başlığı (Arapça / Türkçe)Bölüm
3المقدمة
Giriş
9التشريع في العهد النبوي الشريف
Hz. Peygamber Döneminde Teşri 
الباب الأول
1. Bölüm
37الفقه في عصر الخلافة الراشدة
Hulefâ-yi Râşidîn (Dört Halife) Döneminde Fıkıh
الباب الثاني
2. Bölüm
67الفقه في عصر صغار الصحابة وكبار التابعين
Genç Sahabiler ve Kıdemli Tabiun Döneminde Fıkıh
الباب الثالث
3. Bölüm
105ظهور الحركات المناوئة للإسلام في العصر العباسي
Abbasi Döneminde İslam Karşıtı Hareketlerin Ortaya Çıkışı
الباب الرابع
4. Bölüm
143الحياة العلمية بعد ظهور الفرق الكلامية وحركات الزندقة
Kelami Mezhepler ve Zındıklık Hareketleri Sonrası İlmi Hayat
الباب الخامس
5. Bölüm
175نشأة المذاهب السنية الأربعة
Dört Sünni Mezhebin Doğuşu
الباب السادس
6. Bölüm
233المدارس العقائدية بعد نشأة المذاهب الأربعة
Dört Mezhebin Doğuşundan Sonraki İtikadi Ekoller
الباب السابع
7. Bölüm
249الفرق العقائدية والمذهبية الأخرى في العصر العباسي: أولاً.. الشيعة
Abbasi Döneminde Diğer İtikadi ve Mezhebi Akımlar: Birinci olarak.. Şia
الباب الثامن
8. Bölüm
337الفرق العقائدية والمذهبية الأخرى في العصر العباسي: ثانياً.. الإباضية
Abbasi Döneminde Diğer İtikadi ve Mezhebi Akımlar: İkinci olarak.. İbâzıyye
الباب التاسع
9. Bölüm
371أثر الفرق والمذاهب الكلامية والحركات الباطنية على وحدة الصف الإسلامي
Kelami ve Batıni Akımların İslam Birliğine Etkisi
الباب العاشر
10. Bölüm
427المقاومة السنية للاحتلال الصليبي والغزو المغولي والفكر الباطني
Haçlı İşgali, Moğol İstilası ve Batıni Düşünceye Karşı Sünni Direniş
الباب الحادي عشر
11. Bölüm
483استمرار أهل السنة في نشر الإسلام مع مطلع العصر الحديث
Modern Çağın Başında Ehl-i Sünnet
الباب الثاني عشر
12. Bölüm
555الدعوة الإسلامية في القرن الثاني عشر الهجري
Hicri 12. Yüzyılda İslami Davet
الباب الثالث عشر
13. Bölüm
585مذاهب عقائدية نشأت في أحضان الاستعمار
Sömürgeciliğin Kucağında Doğmuş İtikadi Akımlar
الباب الرابع عشر
14. Bölüm
607أبرز الفرق والحركات والجماعات في العالم الإسلامي منذ أواخر القرن ١٤ هـ
Hicri 14. Yüzyılın Sonlarından İtibaren İslam Dünyasındaki Belirgin Akım ve Hareketler
الباب الخامس عشر
15. Bölüm
617ملاحق الأطلس
Atlasın Ekleri

Şia Atlası: Şiiliğin Dini Coğrafyası Üzerine Bir İnceleme
(أطلس الشیعة: دراسة في الجغرافیة الدینیة للتشیّع)
Resul Caferiyan tarafından kaleme alınmış, Şii mezhebinin doğuşundan günümüze kadar olan tarihi ve coğrafi yayılımını haritalarla inceleyen kapsamlı bir eserdir.




7مقدمة المركز الأكاديمي للأبحاث (الطبعة الأولى)Araştırmalar Merkezi Önsözü (Birinci Baskı)
8مقدمة المركز الأكاديمي للأبحاث (الطبعة الثانية)Araştırmalar Merkezi Önsözü (İkinci Baskı)
9مقدمة المؤلف للترجمة العربيةYazarın Arapça Çeviri İçin Önsözü
119آل فراتFurat Ailesi
120قبائل العرب الشيعيةŞii Arap Kabileleri
122التقويم التاريخي للشيعةŞiiliğin Tarihsel Takvimi
124عدة تنبيهات حول هذا التقويمBu Takvim Hakkında Birkaç Uyarı

الفصل الأول: بداية التشيع 
(Birinci Bölüm: Şiiliğin Başlangıcı)

 
17التعريف بالتشيعŞiiliğin Tanımı
17التشيع الإمامي، والتشيع الولائيİmami Şiilik ve Velayet Şiiliği
18الشيعة، الرافضي و...Şia, Rafızi ve...
19التشيع بين الصحابة والتابعينSahabe ve Tabiin Döneminde Şiilik
20التشيع التفريطي، والمعتدل، والغاليTefritçi, Ilımlı ve Gâli (Aşırı) Şiilik
20التشيع الفقهي والباطنيFıkhi ve Batıni Şiilik
21التشيع الأصولي والإخباريUsuli ve Ahbari Şiilik
22التشيع العربي والإيراني ودور المواليArap ve İran Şiiliği ile Mevalinin Rolü
23معتقدات الشيعةŞiilerin İnançları
24الغدير، عموم التشيعGadir, Şiiliğin Geneli
27نص حديث الغديرGadir Hadisinin Metni
27أصحاب النبي وحديث الغديرPeygamber'in Sahabesi ve Gadir Hadisi
28الإمام علي والاستناد إلى الغديرİmam Ali ve Gadir'e Dayandırdığı Deliller
28كتب حول الغدير من الأيام الخواليGeçmişten Günümüze Gadir Hakkındaki Kitaplar
29شعراء الغديرGadir Şairleri
30الغدير، عيد الشيعة الخالدGadir, Şiiliğin Ölümsüz Bayramı
30مسجد الغديرGadir Mescidi
30موقع مسجد الغديرGadir Mescidi'nin Konumu
31رواية «علي ولي كل مؤمن من بعدي»"Ali benden sonra her müminin velisidir" Rivayeti
31كتاب الغدير للعلامة الأمينيAllame Emini'nin El-Gadir Kitabı
31منشأ الانقسامات الداخلية عند الشيعةŞia İçindeki İç Bölünmelerin Kökeni
31ثلاث ملاحظات مهمة حول منشأ الانقساماتBölünmelerin Kökeni Hakkında Üç Önemli Not
32عبد الله بن سبأAbdullah bin Sebe
33أهم الفرق الزيديةÖnemli Zeydi Fırkaları

الفصل الثاني: أئمة الشيعة 
(İkinci Bölüm: Şii İmamları)



69نهج البلاغة: منهل الفكر الكلامي، والتاريخي والديني للشيعةNehcü'l-Belâga: Şia'nın Kelami, Tarihi ve Dini Düşünce Kaynağı
70شراح نهج البلاغة في القرن السادس والسابعAltıncı ve Yedinci Yüzyıldaki Nehcü'l-Belâga Şarihleri
73الإمام الحسين ونهضة عاشوراءİmam Hüseyin ve Aşura Kıyamı
78شهداء «كربلاء»"Kerbela" Şehitleri
78رؤوس الشهداء والقبائلŞehitlerin Başları ve Kabileler
80تاريخ المرقد الحسينيHüseyni Türbesinin Tarihi
84إنجيل (زبور) أهل البيت، أو الصحيفة السجاديةEhlibeyt'in İncili (Zebur'u) veya Es-Sahifetu's-Seddâdiye
92المحدثون والعلماء الشيعة من آل أعينAl-i A'yen'den Şii Muhaddisler ve Alimler
100تاريخ الحضرة الكاظميةKazımiye Türbesinin Tarihi
101تاريخ الروضة الرضويةRazavi Türbesinin (İmam Rıza) Tarihi
104تاريخ مرقد العسكريينAskeriyeyn Türbesinin (Samarra) Tarihi
115أئمة الشيعة ونظام الوكالةŞii İmamları ve Vekalet Sistemi

الفصل الثالث: التشيع في المدن الإيرانية 
(Üçüncü Bölüm: İran Şehirlerinde Şiilik)



128تاريخ الشيعة في كتاب الخوارزمي إلى شيعة نيسابورHarezmi'nin Nişabur Şiilerine Mektubunda Şiilik Tarihi
131مدارس الشيعة الإمامية من الغيبة الصغرى حتى عصرناGaybet-i Sugra'dan Günümüze İmami Şii Medreseleri
136كبار مراجع الشيعة (1340-329هـ)Şia'nın Büyük Mercileri (H. 329 - 1340)
147مراجع تقليد الشيعةŞii Taklit Mercileri
151انتقال التشيع من الكوفة إلى قمŞiiliğin Kûfe'den Kum Şehrine Geçişi
152قدوم فاطمة بنت الإمام الكاظم إلى قمİmam Kazım'ın Kızı Fatıma'nın (Hz. Masume) Kum'a Gelişi
152التشيع في قم طيلة القرونYüzyıllar Boyunca Kum'da Şiilik
152قم مركز لتحديث الشيعةŞii Hadis Merkezi Olarak Kum
153تأثير التشيع في قم على المناطق المحيطة بهاKum'daki Şiiliğin Çevre Bölgelere Etkisi
154شخصيات قم السياسية والأدبية في الدولة السلجوقيةSelçuklu Devleti Döneminde Kum'un Siyasi ve Edebi Şahsiyetleri
159التشيع في كاشانKeşan'da Şiilik
161شخصيات علمية شيعية في كاشانKeşan'daki Şii İlmi Şahsiyetler
162التشيع في آوهAve (Aveh) Şehrinde Şiilik
163التشيع في خراسانHorasan'da Şiilik
166ثورة يحيى بن زيد الشيعيةYahya bin Zeyd'in Şii Ayaklanması
166التشيع في نيسابورNişabur'da Şiilik
170آل زيارة وتشيّع نيسابورZiyâr Ailesi ve Nişabur Şiiliği
172التشيع الإمامي في خراسان القرن الثالث والرابعÜçüncü ve Dördüncü Yüzyılda Horasan'da İmami Şiilik
175التشيع في سبزوارSebzevar'da Şiilik
178التشيع في جرجان القديمةTarihi Gorgan (Cürcan) Şehrinde Şiilik
180التشيع في إسترابادEsterabad'da Şiilik
182الأهواز، أقدم مدينة شيعية في إيرانAhvaz: İran'ın En Eski Şii Şehri
185التشيع في أصفهانİsfahan'da Şiilik
190إمارة بني دلف الشيعية في الكرجKerec'de Şii Beni Dülef Emirliği
193التشيع في قزوينKazvin'de Şiilik
195أسرة آل حمدان الشيعيةŞii Hamdanoğulları (Al-i Hamdan) Ailesi
197التشيع في الريRey Şehrinde Şiilik
200مدارس الشيعة في الري إبان القرن السادسAltıncı Yüzyılda Rey Şehrindeki Şii Medreseleri
201التشيع في ضواحي الريRey Çevresinde Şiilik
202التشيع في ورامينVeramin'de Şiilik
205الحواضر الشيعية في كتاب النقض"Kitabu'n-Nakz" Eserine Göre Şii Merkezleri
207التشيع في كردستانKürdistan'da Şiilik
208فرق أخرى منتمية إلى التشيع بين الكردKürtler Arasında Şiiliğe Mensup Diğer Fırkalar

الفصل الرابع: دول الشيعة في إيران 
(Dördüncü Bölüm: İran'daki Şii Devletler)



211دولة العلويين في طبرستان (250-316هـ)Taberistan Alevileri Devleti (H. 250 - 316)
213آل بويهBüveyhoğulları (Al-i Buye)
219الصاحب بن عبادSahid bin Abbad
220آل كاكاويةKâkûyîler (Al-i Kâkûye)
221آثار أيام آل كاكاوية في يزدYezd'de Kâkûyîler Döneminden Kalan Eserler
221بنو مسافرMüsâfîrîler (Benu Müsâfir)
225آل باوندBâvendîler (Al-i Bâvend)
225الإسماعيلية في إيرانİran'da İsmaililik
228دولة ألموتElemût Devleti
229التشيع في العصر الإيلخانيİlhanlılar Döneminde Şiilik
241العلامة الحلي ودوره في نشر التشيع الإمامي بين الإيلخانيينAllame Hilli ve İlhanlılar Arasında İmami Şiiliği Yaymadaki Rolü
244الشيخ حسن الكاشيŞeyh Hasan el-Kâşî
245الدولة السربدارية الشيعيةŞii Serbedâriler Devleti
247التشيع في العصر التيموريTimur Döneminde Şiilik
250المرعشيون في مازندرانMazenderan'da Mar'aşîler
252بنو كياBenu Kiya (Kiyâîler)
252السلالة العمادية في شرق مازندرانDoğu Mazenderan'da İmadî Hanedanlığı
254الدولة المشعشعية (1176-815هـ)Müşeşa' Devleti (H. 815 - 1176)
256علماء شيعة من خوزستان (1200-800هـ)Huzistanlı Şii Alimler (H. 800 - 1200)
258القره قويونلوKarakoyunlular
259ابن فهد الحلي وبسط التشيع في العراقİbn Fahd el-Hilli ve Irak'ta Şiiliğin Yayılması
260الآق قويونلوAkkoyunlular
261الدولة الصفويةSafevi Devleti
263قبائل الأناضول التركية والتركمانية الشيعية في الدولة الصفويةSafevi Devleti'ndeki Şii Anadolu Türk ve Türkmen Kabileleri
265القبائل الأساسيةAna Kabileler
265القبائل الثانويةİkincil / Yan Kabileler
267الشيعة الصفوية في الأناضولAnadolu'da Safevi Şiiliği
268قيام الدولة الصفوية الإمامية مطلع القرن العاشرOnuncu Yüzyılın Başında İmami Safevi Devleti'nin Kurulması
287الدولة الصفوية والعقائد الأوزبكيةSafevi Devleti ve Özbek İnançları
288الصفويون والثقافة الشيعيةSafeviler ve Şii Kültürü
289نادر شاه والسعي وراء الاعتراف بالمذهب الجعفريNadir Şah ve Caferi Mezhebinin Tanınması İçin Gösterdiği Çaba
300الدولة القاجارية الشيعيةŞii Kaçar Devleti
306الشيخ عبد الكريم الحائري مؤسس الحوزة العلمية في قمKum İlmi Havzasının Kurucusu Şeyh Abdülkerim el-Hairi
307آية الله البروجرديAyetullah Burucerdî
308قم: القاعدة العلمية للشيعةKum: Şia'nın İlmi Üssü
308المدارس والمراكز العلمية- الثقافية في قمKum'daki Medreseler, İlmi ve Kültürel Merkezler
315الإمام الخميني، مؤسس الجمهورية الإسلامية في إيرانİran İslam Cumhuriyeti'nin Kurucusu İmam Humeyni
318تلامذة الإمام الخمينيİmam Humeyni'nin Öğrencileri
318المؤلفات العلمية للإمام الخمينيİmam Humeyni'nin İlmi Eserleri

الفصل الخامس: التشيع في العراق 
(Beşinci Bölüm: Irak'ta Şiilik)



321التشيع في الكوفةKûfe'de Şiilik
324التشيع في البصرةBasra'da Şiilik
326السلالة البريدية الشيعيةŞii Berîdî Hanedanlığı
326البصرة في القرون الأخيرةSon Yüzyıllarda Basra
327الإمارة الشاهينية الشيعية (381-338هـ)Şii Şahinî Emirliği (H. 338 - 381)
330العقيليون الشيعةŞii Ukaylîler
330دولة بني مزيد الشيعيةŞii Mezyedîler Devleti
335حي الكرخ الشيعي في بغداد إبان القرن الرابع والخامسDördüncü ve Beşinci Yüzyılda Bağdat'taki Şii Kerh Mahallesi
341التشيع في واسطVâsıt'ta Şiilik
341أثر تشيع الكوفة، والنجف، والحلة على إيرانKûfe, Necef ve Hille Şiiliğinin İran Üzerindeki Etkisi
343التشيع في شمال العراقKuzey Irak'ta Şiilik
345التشيع في الموصلMusul'da Şiilik
346التشيع في بلدBeled Şehrinde Şiilik
348التركمان الشيعة في العراقIrak'taki Şii Türkmenler
348ديالى والمندلي (بلدروز- قزلرباط): الكورد الفيليةDiyala ve Mendeli (Beledruz - Kızılrabat): Feyli Kürtleri
348الشيعة وثورة العشرينŞiiler ve 1920 Devrimi (Sevretü'l-Işrin)
350شيعة العراق في العهد الملكيKrallık Döneminde Irak Şiileri
351الشيعة إبان حكم النظام البعثيBaas Rejimi Döneminde Şiiler
351الانتفاضة الشعبانيةŞaban Ayı Ayaklanması (İntifada el-Şabaniyye)
352احتلال العراق وسقوط صدامIrak'ın İşgali ve Saddam'ın Düşüşü
352اندلاع الصراع الطائفي في العراقIrak'ta Mezhepsel Çatışmaların Başlaması
354الدستور والحكومة العراقيةIrak Anayasası ve Hükümeti
356التشيع بين عشائر جنوب العراقGüney Irak Aşiretleri Arasında Şiilik
358الشيعة أكثرية السكان في العراقIrak Nüfusunda Çoğunluk Olarak Şiiler
360حول خارطة العراق المذهبية ومكانة الشيعة فيهاIrak'ın Mezhepsel Haritası ve Şiiliğin Buradaki Yeri
362خارطة العراق العرقية- المذهبية في العهد الجديدYeni Dönemde Irak'ın Etnik-Mezhepsel Haritası
363أهمية العتبات في تشيع العراقIrak Şiiliğinde Kutsal Türbelerin (Atebât) Önemi
364محورية العتبات المقدسةKutsal Türbelerin Merkezi Rolü

الفصل السادس: التشيع في الجزيرة العربية 
(Altıncı Bölüm: Arap Yarımadası'nda Şiilik)



369التشيع في المدينة المنورةMedine-i Münevvere'de Şiilik
369إمارة الأشراف في المدينةMedine'deki Şerifler Emirliği
370سادة المدينة والتشيع في القرن العاشر- الثاني عشرOnuncu ve On İkinci Yüzyılda Medine Seyyidleri ve Şiilik
370سادة المدينة الإمامية في دولة هند النظامشاهيةNizamşahlar Devleti (Hindistan) Döneminde Medine'deki İmami Seyyidleri
371القبائل العربية الشيعية في المدينةMedine'deki Şii Arap Kabileleri
371الشيعة النخاولةNehavile Şiileri
373الأحياء الشيعية الحالية في المدينةMedine'deki Günümüz Şii Mahalleleri
373دولة الأشراف العلويين في الحجازHicaz'daki Alevi Şerifler Devleti
376التشيع في المحافظة الشرقية (القطيف، والأحساء)Doğu Eyaletinde (Katif ve Ahsa) Şiilik
379علماء من القطيفKatifli Alimler
380قبائل العرب الشيعة في البحرين، والأحساء، والقطيفBahreyn, Ahsa ve Katif'teki Şii Arap Kabileleri
381شيعة الشرقية في العقود القديمةGeçmiş Onyıllarda Doğu Eyaleti Şiileri
382التشيع في البحرين القديمةTarihi Bahreyn Bölgesinde Şiilik
384دولة القرامطةKarmatîler Devleti
385الدولة العيونية الشيعية (466-564هـ)Şii Uyûnîler Devleti (H. 466 - 564)
385البحرين بعد الدولة العيونيةUyûnîler Sonrası Bahreyn
387ابن ميثم البحراني، العالم الشيعي البارز في القرن السابعYedinci Yüzyılın Önde Gelen Şii Alimi İbn Meysam el-Bahrânî
387علماء البحرين قبل العصر الصفويSafevi Dönemi Öncesinde Bahreyn Alimleri
387مزارات البحرينBahreyn'deki Ziyaretgahlar / Türbeler
387التشيع حلقة وصل بين بحرين إيران وإيران الصفويةSafevi İran'ı ile Bahreyn Arasında Bir Köprü Olarak Şiilik
390دوافع قدوم البحارنة إلى إيرانBahranilerin İran'a Geliş Nedenleri
390خوارج عمان وهجرة البحارنة إلى إيران نواب قرناطة الشيعةUmman Haricileri ve Bahranilerin İran'a Göçü / Şii Karnatik Nevabları
391البحارنة في ولاية فارسFars Eyaletindeki Bahraniler
391البحارنة أصحاب المناصب في أصفهان وشيرازİsfahan ve Şiraz'da Makam Sahibi Bahraniler
392هجرة البحارنة إلى حيدر آباد في الهندBahranilerin Hindistan'daki Haydarabad'a Göçü
392استمرار التشيع في البحرينBahreyn'de Şiiliğin Devamlılığı
393البحرين الحديثةModern Bahreyn
393شيعة الكويتKuveyt Şiileri
394النشاط السياسي- الاجتماعي لشيعة الكويتKuveyt Şiilerinin Siyasi-Sosyal Faaliyetleri
396مساجد الشيعة وحسينياتهمŞii Camileri ve Hüseyniyeleri
396شيعة الإمارات العربية المتحدةBirleşik Arap Emirlikleri Şiileri
397شيعة قطرKatar Şiileri
399الشيعة في سلطنة عمانUmman Sultanlığı'nda Şiilik
401التشيع في اليمنYemen'de Şiilik
401التشيع الزيديZeydi Şiiliği
401الزيدية بعد زيد بن عليZeyd bin Ali Sonrası Zeydilik
402تأثير الاعتزال والفقه الحنفي في الزيديةMutezile ve Hanefi Fıkhının Zeydiliğe Etkisi
402أصل التشيع في اليمنYemen'de Şiiliğin Kökeni
403الدولة الزيدية الأولى في اليمنYemen'deki İlk Zeydi Devleti
404العلاقات بين زيدية إيران وزيدية اليمنİran Zeydileri ile Yemen Zeydileri Arasındaki İlişkiler
404مراحل الدولة الزيديةZeydi Devletinin Aşamaları
406الجغرافية البشرية للزيدية والإمامية والإسماعيلية في اليمنYemen'de Zeydi, İmami ve İsmaili Nüfus Coğrafyası
407الوضع السياسي لزيدية اليمن في العصر الحديثModern Çağda Yemen Zeydilerinin Siyasi Durumu
408ثورة الحوثيHusi Hareketi / Ayaklanması
412الإسماعيلية في اليمنYemen'de İsmaililik

الفصل السابع: التشيع في بلاد الشام 
(Yedinci Bölüm: Şam Diyarında Şiilik)



413التشيع في غرب بلاد الشام إبان القرن الهجري الرابعHicri Dördüncü Yüzyılda Batı Şam Bölgesinde Şiilik
424د) مزارات الشيعة في حلبd) Halep'teki Şii Ziyaretgahları
4241- مشهد الدكة1- Meşhedü'd-Dükke
4242- مشهد رأس الحسين2- İmam Hüseyin'in Başının Bulunduğu Meşhed
424هـ) الأدب الشيعي في عصر الحمدانيينe) Hamdaniler Döneminde Şii Edebiyatı
4251- الدولة الزنكية ومحاربة التشيع في حلب1- Zengi Devleti ve Halep'te Şiilikle Mücadelesi
4252- الدولة الأيوبية وضرب التشيع في مصر وحلب2- Eyyubi Devleti ve Mısır ile Halep'te Şiiliğe Darbe Vurulması
4263- تضرر تشيع حلب في العصر العثمانi3- Osmanlı Döneminde Halep Şiiliğinin Zarar Görmesi
428الوضع الحاضر للشيعة في حلبHalep Şiilerinin Günümüzdeki Durumu
429دولة بني مرداس الشيعيةŞii Mirdasoğulları Devleti
430شيعة سوريا في الوقت الحاضرGünümüzde Suriye Şiileri
430تشيع بلدتي دمشق والمدن السوريةŞam Kasabası ve Suriye Şehirlerinde Şiilik
432مرج عذراءMerc-i Azra
432عدد الشيعة في سورياSuriye'deki Şii Sayısı
432الدعاية المعادية للشيعة في سورياSuriye'de Şii Karşıtı Propaganda
432التوجه إلى التشيع الإمامي بين العلويينAleviler (Nusayriler) Arasında İmami Şiiliğe Yönelim
433الوضع السياسي للعلويين في سوريا الحديثةModern Suriye'de Alevilerin Siyasi Durumu
433العلويون في سورياSuriye'de Aleviler
440التشيع في لبنانLübnan'da Şiilik

الفصل الثامن: التشيع في أفريقيا 
(Sekizinci Bölüm: Afrika'da Şiilik)



461التشيع بمصر في عصر الأئمةİmamlar Döneminde Mısır'da Şiilik
461السادة في مصرMısır'daki Seyyidler
462الدولة الفاطمية والتشيعFatımi Devleti ve Şiilik
465وزير إمامي في الدولة الإسماعيليةİsmaili Devletinde İmami Bir Vezir
465صلاح الدين الأيوبي والقضاء على التشيع في مصرSelahaddin Eyyubi ve Mısır'da Şiiliğin Ortadan Kaldırılması
466عصر الفاطميين، عصر الحضارة الإسلاميةFatımiler Dönemi: İslam Medeniyeti Çağı
466الأشراف في مصرMısır'daki Eşraf (Şerifler)
466مصر والتشيع اليومBugün Mısır ve Şiilik
469شيعة الإمارات الشيعية في السودanSudan'daki Şii Emirlikleri Şiileri
470شيعة قطر (تكرار في الفهرس)Şia-i Katar (Fihristte tekrar eden başlık/alt kol)
470دولة الأدارسة العلويين في المغربFas'taki Alevi İdrisi Devleti
471النخلية، فرقة إمامية في المغربNahliye: Fas'ta İmami Bir Fırka
472قتل الشيعة في إفريقيةİfrikiye'de (Kuzey Afrika) Şiilerin Katledilmesi
473التشيع في الأندلسEndülüs'te Şiilik
474التشيع في المغرب الحديثModern Fas'ta Şiilik
474الشيعة في تونسTunus'ta Şiiler
474الشيعة في الجزائرCezayir'de Şiiler
475الشيعة في تنزانياTanzanya'da Şiiler
476الشيعة الإمامية الخوجة في تنزانياTanzanya'da İmami Hoca Şiileri
477الشيعة المحليينYerel Şiiler
478الشيعة في زنجبارZanzibar'da Şiiler
479الشيعة في كينياKenya'da Şiiler
480الشيعة في أوغنداUganda'da Şiiler
481الشيعة في موزمبيقMozambik'te Şiiler
481الشيعة في زامبياZambiya'da Şiiler
482الشيعة في جنوب إفريقياGüney Afrika'da Şiiler
483الشيعة في نيجيرياNijerya'da Şiiler
483الشيعة في السنغالSenegal'de Şiiler
484الشيعة في غاناGana'da Şiiler
485الشيعة في كوت ديفوارFildişi Sahili'nde Şiiler

الفصل التاسع: التشيع في الهند وباكستان وأفغانستان 
(Dokuzuncu Bölüm: Hindistan, Pakistan ve Afganistan'da Şiilik)



489التشيع في الهندHindistan'da Şiilik
489البهمنيون والتشيعBehmeniler ve Şiilik
491الشيعة القطب شاهية الشيعيةŞii Kutubşahlar Devleti
493الشيعة في دولة القطب شاهيةKutubşahlar Devletinde Şiiler
496الدولة النظامشاهية الشيعيةŞii Nizamşahlar Devleti
499تشيع حيدر آباد في عهد الآصفجاهاتAsıf cahlar Döneminde Haydarabad Şiiliği
500استمرار التشيع في حيدر آباد في القرن الثالث عشر الهجريHicri On Üçüncü Yüzyılda Haydarabad'da Şiiliğin Devamı
500وزراء الآصفجاهات الشيعةAsıfcahların Şii Vezirleri
501نواب قرناطة الشيعةKarnatik (Görselde قرناطة yazılmış) Şii Nevabları
503المعالم الشيعية في حيدر آبادHaydarabad'daki Şii Eserleri / Yapıları
503نواب أوده الشيعةAvadh (Oudh) Şii Nevabları
504السيد دلدار علي النصيرآبادي (1235-1165هـ)Seyyid Dildar Ali en-Nasirabadi (H. 1165 - 1235)
504نواب بنغالBengal Nevabları
504شيعة الهند في النصف الأول من القرن العشرينYirminci Yüzyılın İlk Yarısında Hindistan Şiileri
504الشيعة الإسماعيلية في الهندHindistan'da İsmaili Şiileri
507التشيع في كشميرKeşmir'de Şiilik
509كشمير وقضاياها المعاصرةKeşmir ve Çağdaş Sorunları
510دولة الهند المغولية والتشيعBabür İmparatorluğu (Hint Moğol Devleti) ve Şiilik
512الشهيد قاضي نور الله التستري، مرآة تشيع الهند المغوليةŞehit Kadı Nurullah Şüsteri: Babür Hindistanı Şiiliğinin Aynası
513الشيعة في باكستانPakistan'da Şiiler
514الطلاب الهنود والباكستانيون في النجفNecef'teki Hintli ve Pakistanlı Öğrenciler
516الطلاب الباكستانيون في قمKum'daki Pakistanlı Öğrenciler
519نفوذ الوهابية في باكستان وحربها ضد الشيعةPakistan'da Vehhabiliğin Nüfuzu ve Şiilere Karşı Savaşı
519المشاركة السياسية الشيعيةŞiilerin Siyasi Katılımı
520مراسم عاشوراء في باكستانPakistan'da Aşura Merasimleri
526الحوزات العلمية في أفغانستان اليومGünümüzde Afganistan'daki İlmi Havzalar
527بدخشان وسكانها الشيعةBedahşan ve Şii Nüfusu
528مزار شريفMezar-ı Şerif
529التشيع في بخارى وسمرقندBuhara ve Semerkant'da Şiilik
530ظهور الشيعة الإيرانيين في بخارىBuhara'da İranlı Şiilerin Ortaya Çıkışı
531الشيعة في الصينÇin'de Şiiler
532الشيعة في ماليزياMalezya'da Şiiler
533الشيعة في تايلندTayland'da Şiiler
534الشيعة في إندونيسياEndonezya'da Şiiler
536المؤسسات الثقافية والدينية لشيعة إندونيسياEndonezya Şiilerinin Dini ve Kültürel Kurumları

الفصل العاشر: التشيع في القوقاز وتركيا 
(Onuncu Bölüm: Kafkasya ve Türkiye'de Şiilik)



539التشيع في القوقازKafkasya'da Şiilik
539الصفويون في القوقازKafkasya'da Safeviler
542الشيعة في جمهورية أذربيجانAzerbaycan Cumhuriyeti'nde Şiiler
547الجماعات الشيعية غير الآذرية في القوقازKafkasya'da Azeri Olmayan Şii Topluluklar
547علماء القوقاز الشيعةKafkasya'nın Şii Alimleri
548الأدب الفارسي - الشيعي في القوقازKafkasya'da Farsça-Şii Edebiyatı
548الآذريون الشيعة بين الماضي والحالGeçmişten Günümüze Şii Azeriler
548إحياء الهوية الشيعية في أذربيجانAzerbaycan'da Şii Kimliğinin İhyası
549مدن وبلدات شيعية في أذربيجانAzerbaycan'daki Şii Şehir ve Kasabaları
550المدارس العلمية في أذربيجانAzerbaycan'daki İlmi Medreseler
550الشيعة في داغستانDağıstan'da Şiiler
551التوزيع السكاني للشيعة في القوقاز الشماليةKuzey Kafkasya'daki Şii Nüfus Dağılımı
551مساجد الشيعة والإيرانيينŞiilerin ve İranlıların Camileri
552التشيع في تركياTürkiye'de Şiilik
552الشيعة في إسطنبولİstanbul'da Şiiler
552إيغدير، مركز الشيعة الاثني عشرية في تركياIğdır: Türkiye'de On İki İmam (İmamiye) Şiiliğinin Merkezi
552مدينة قارصKars Şehri
553تقرير حول شيعة تركيا الجعفريةTürkiye'deki Caferi Şiileri Hakkında Bir Rapor
555شيعة تركيا بعد الثورة الإسلامية في إيرانİran İslam Devrimi Sonrası Türkiye Şiileri
555علويو تركياTürkiye Alevileri
557نسبة العلويينAlevilerin Oranı
557القوميات العلويةAlevi Etnik Yapıları
557عقائد العلويينAlevilerin İnançları

الفصل الحادي عشر: التشيع في أوروبا 
(On Birinci Bölüm: Avrupa'da Şiilik)



563تذكيرHatırlatma / Not
563الإسلام في بريطانياBritanya'da İslam
563الشيعة في بريطانياBritanya'da Şiiler
563المركز الإسلامي في إنجلتراİngiltere İslam Merkezi
564الجمعية العالمية الإسلاميةDünya İslam Cemiyeti
564مؤسسة الإمام الخوئي الخيريةİmam Hoi El-Hayriyye Vakfı
565الفدرالية العالمية لجاليات الخوجة الإثني عشريةDünya On İki İmam Hoca Toplulukları Federasyonu
566الشيعة في ألمانياAlmanya'da Şiiler
567المركز الإسلامي في هامبورغ (مسجد الإمام علي)Hamburg İslam Merkezi (İmam Ali Camii)
568جغرافية الوجود الشيعي في فرنساFransa'daki Şii Varlığının Coğrafyası
569الجالية اللبنانية (الغدير)Lübnan Topluluğu (El-Gadir)
569الجالية الباكستانية (مسجد شاه نجف)Pakistan Topluluğu (Şah-ı Necef Camii)
569الخوجة (إمام بارة محمدي)Hocalar (İmambara-i Muhammedi)
570اللقاش (محفل زينب)El-Lakkaş (Zeyneb Mahfili)
570الجالية العراقية (مؤسسة الإمام الخوئي)Irak Topluluğu (İmam Hoi Vakfı)
570الجالية الإيرانية (السفارة الإيرانية)İran Topluluğu (İran Büyükelçiliği)
570الجيل الجديد من الشباب (سارتوفيل)Yeni Nesil Gençlik (Sartrouville)
570مسجد جيفورGivors Camii
570مركز الزهراء (دانكيرك)Zehra Merkezi (Dunkirk)
571الشيعة في المدن الأخرىDiğer Şehirlerdeki Şiiler
571الشيعة في هولنداHollanda'da Şiiler
571المراكز الشيعية في مدينة دنهاخ (DEN HAAG)Lahey (Den Haag) Şehrindeki Şii Merkezleri
572المراكز الشيعية في مدينة روتردامRotterdam Şehrindeki Şii Merkezleri
572المنظمتان الشيعيتان الشيعية في هولنداHollanda'daki İki Şii Kuruluş
572المجلس الإسلامي الشيعي (SIR)Şii İslam Konseyi (SIR)
572البرلمان الشيعي الهولندي (COV)Hollanda Şii Parlamentosu (COV)
572الجمعيات والمراكز الثقافية العراقية الإسلامية في هولنداHollanda'daki Irak İslami Kültür Merkezleri ve Dernekleri
574الشيعة في إيطالياİtalya'da Şiiler
575الشيعة في بلجيكاBelçika'da Şiiler
576مركز أهل البيت الإسلامي - الثقافي في سويسراİsviçre'deki Ehlibeyt İslam Kültür Merkezi

الفصل الثاني عشر: التشيع في القارة الأمريكية 
(On İkinci Bölüm: Amerika Kıtasında Şiilik)



579التشيع في أمريكا اليومBugün Amerika'da Şiilik
579الجالية الشيعيةŞii Topluluğu
580الأمريكيون الشيعةAmerikalı Şiiler
582الشيعة في كنداKanada'da Şiiler
582المراكز والمؤسسات الشيعية في كنداKanada'daki Şii Kurumlar ve Merkezler
582الحوزة العلميةİlmi Havza
583وضع الجاليات الشيعية في المقاطعات الكنديةKanada Eyaletlerindeki Şii Toplulukların Durumu
583المراكز الشيعية في تورونتوToronto'daki Şii Merkezleri
586مدينة مونتريالMontreal Şehri
587الشيعة في البرازيلBrezilya'da Şiiler
588الشيعة في الأرجنتينArjantin'de Şiiler
589التشيع في غوياناGuyana'da Şiilik
 













Columbia Üniversitesi SIPA bünyesindeki Gulf/2000 Project platformunda yer alan, Dr. Michael Izady’ye ait "Infographs, Maps and Statistics Collection" (İslam Dünyası ve Çevresi Atlası) kapsamındaki harita ve infografik başlıkları şu şekildedir:
İslam Mezhepleri, Kolları ve Din Haritaları (Section D, Religion)
İslam'ın Kolları ve Mezhepleri (Islam Branches and Denominations)
Orta Doğu'da İslam'ın Kolları ve Mezhepleri (Islam's Branches and Denominations in the Middle East)
İslam'da Şiiliğin Kolları, Mezhepleri ve Bölünmeleri (Islam, Denominations, sects and divisions of Shiism)
İslam'da Sünni Mezhepler (Islam, Sunni Denominations)


Pew Research Center (Pew Araştırma Merkezi) bünyesindeki Pew Forum on Religion & Public Life tarafından Ekim 2009 tarihinde yayımlanan "Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population" (Küresel Müslüman Nüfusunu Haritalamak: Dünyadaki Müslüman Nüfusun Büyüklüğü ve Dağılımı Üzerine Bir Rapor) başlıklı kapsamlı demografik raporu
https://www.pewresearch.org/religion/2009/10/07/mapping-the-global-muslim-population/








The Royal Islamic Strategic Studies Centre, The Muslim 500, 2017, s. 3, 16 rissc.jo, 30.12.2017
2017 Toplam Müslüman Nüfus: Dünya nüfusunun %24,38'ine denk gelen yaklaşık 1,84 milyar kişi. 
Mezhep Dağılımı: 
Sünnî: %90 
Şiî: %9,5 
İbâzî: %0,5 
Sünnî Fıkhi Mezhep Dağılımı: 
Hanefî: %45 
Şâfiî: %28 
Mâlikî: %15 
Hanbelî: %2






20 Eylül 2020 Pazar

Nijerya'da Şia

 

 Nijerya  Şiileri

  Nijerya'da Şiîlik, başlangıçta 1979'da başarıya ulaşan İran Devrimi'nin siyasî söyleminin etkisi altındaki okul ve üniversite öğrencileri arasında ortaya çıktı. Şiî nüfusun yoğun olarak yaşadığı şehirler arasında Kaduna başta olmak üzere Kano, Pataskum, Sokoto, Katsina, Bauchi ve Lagos bulunmaktadır. Ülkedeki Şiî nüfusun %90'ının mezhebi son otuz yıl içinde benimsediği belirtilmekte olup bunlara "sonradan Şiî olmuş, basireti açılmış olanlar" anlamında "müstebsır" denilmektedir. Yerli Şiîlerin dışında Nijerya'da bazı Lübnanlı göçmen Şiîler de yaşamaktadır.

 

الشيعة في نيجيريا : النشأة و الوسائل : قراءات إفريقية , ع 4 2009  : 41 - 50

Nijerya'da Şiîliğin yayılmasındaki en büyük etken İran İslâm Devrimi olmuştur. 


Bu dönemde etkili Şii bir isim olarak İbrâhîm b. Ya'kûb ez-Zekzekî öne çıkmaktadır.

İbrâhîm b. Ya'kûb ez-Zekzekî (doğumu 1953)

Zekzekî, 14 Şaban 1372 (5 Mayıs 1953) tarihinde Nijerya'nın kuzeyindeki Kaduna eyaletine bağlı Zâriyâ şehrinde doğdu. "ez-Zekzekî" lakabı, Nijerya'daki Zekzek şehrine nispetle verilmiştir. Büyük dedesi Hüseyin, 19. yüzyılın başında Mâlî Krallığı'ndan Hausa'ya hicret etmiş ve bölgede dinî lider Osmân b. Fûdî'nin (1754-1818) kurduğu devlete katılmıştır.

 


Zâriyâ'da yetişen Zekzekî, Kur'an'ı ezberledi ve Îsâ Medâkâ ile İbrâhîm Kekâkî gibi bazı şeyhlerden Arapça ve İslâmî ilimler tahsil etti. 1969-1970 yıllarında Zâriyâ'daki Fâtâ Arap-İslâm Okulu'na girdi; eğitim programını tamamladıktan sonra 1971-1976 arasında Kano'daki Arap Araştırmaları Fakültesi'ne devam etti. Ardından Zâriyâ'daki Ahmed Bello Üniversitesi'ne geçerek iktisat okudu ve 1979'da lisans diplomasını almaya hak kazandı. Ancak üniversite idaresi, mezunların yerine getirmekle yükümlü olduğu zorunlu millî hizmeti reddettiği için diplomasını kendisine vermedi; taraftarları ise bunun sebebinin üniversitedeki dinî faaliyetleri olduğunu söylemektedir.


Zekzekî, 1977-1978 yıllarında Nijerya Müslüman Öğrenciler Cemiyeti'nin genel sekreterliğini yürüttü; 1979'da aynı cemiyetin uluslararası işlerden sorumlu başkan yardımcısı oldu.

Zekzekî, bölgede yaygın olan Mâlikî fıkhî mezhebine bağlı Sünnî bir aileye mensuptu. 

Şiî mezhebini, İran'ın Nijerya Büyükelçiliği'nin dağıttığı Şiî kitapların İngilizce tercümelerinden etkilenerek benimsedi. 1979'da Paris'e, 1980'de İran'a giderek İmam Humeynî ile görüştü ve Şia İmâmiyye İsnâaşeriyye mezhebini benimseyerek velâyet-i fakîh nazariyesine dayanan İran Devrimi ideolojisini kabul etti. Şiîliği benimsedikten sonra İran'daki Şiî havzalarında öğrenim gördü; ülkesine dönerek dinî ve kültürel faaliyetlerine başladı. Arapça, İngilizce, İspanyolca ve Farsça bilmekte; Nijerya Müslümanları arasında yaygın olan ana dili Hausa'yı konuşmaktadır.

Zekzekî, üniversite öğrencisiyken dinî faaliyetleriyle tanındı ve "Nijerya İslâm Teşkilâtı"nı (المنظمة الإسلامية في نيجيريا) kurdu. Teşkilâtın önde gelen isimleri arasında Şeyh Muhammed Mahmûd Tûrî (öldürülmeden önce teşkilâtın lider yardımcısıydı), İbrâhîm Mûsâ (basın sözcüsü), Dr. Mustafâ Saîd (sağlık işlerinden sorumlu), Cûmî Celîmâ (kadınlardan sorumlu) ve Kaşna eyaletindeki teşkilâtın birinci adamı Ya'kûb Yahyâ bulunmaktadır. 

Zekzekî 1995'ten itibaren Şiîliğini ilk kez açıkça ilan etti; bir İran gazetesinin kendisiyle yaptığı mülakatta bazı sahâbîleri eleştirmesi, taraftarlarının birçoğunun kendisinden ayrılmasına yol açtı. Zekzekî'nin yakınlarından olan Ebû Bekir Mücâhid liderliğinde "İslâmî Tecdid Cemaati" adıyla kendi teşkilâtlarını kurdular.

 Nijerya İslâm Hareketi (The Islamic Movement in Nigeria- IMN), İran Devrim Muhafızları ve Lübnan Hizbullahı ile güçlü ilişkileri sebebiyle medyada "Nijerya Hizbullahı" olarak adlandırılmaktadır. Teşkilât, Şiî mezhebine ve velâyet-i fakîh nazariyesine dayanan İran Devrimi ideolojisine aidiyetini gizlemez; ülkedeki "Âl-i Beyt Teşkilâtı" ve "Haydar Teşkilâtı" gibi İran kurumlarının yanında Nijerya ve bölgede Şiî mezhebini yaymak için çalışır.

 İran ve genel olarak Şiî medyası Zekzekî'yi "Nijerya Şiîlerinin lideri" ve "velâyet-i fakîhin önde gelen şahsiyetlerinden biri" saymaktadır. Taraftarları onu "vilâyet-i fakîhin önde gelen şahsiyetlerinden biri" olarak nitelendirirken muhalifleri "devletin egemenliğini tehdit eden mezhepçi bir milis gücünün lideri" olarak tanımlamaktadır. İran hükümeti, Şubat 2015'te İran Devrimi'nin 36. yıl dönümü münasebetiyle, aralarında Devrim Muhafızları komutanları ve din adamlarının bulunduğu üst düzey İranlı yetkililerin katıldığı bir merasimde kendisini onurlandırmıştır.

Zekzekî, Nijerya ve komşu ülkelerde 300 kadar okul açtı. Şehit çocukları ve yetimlere yardım için Şühedâ Vakfı'nı, sosyal ve imar hizmetleri için Zehrâ Hayır Vakfı'nı, ayrıca sağlık ve eğitim hizmetleri sunan bir merkezi tesis etti. Ehl-i Beyt Dünya Meclisi Genel Kurulu üyesidir. Onun gayretleriyle Nijerya'daki Ehl-i Beyt Şiîlerinin sayısı milyonlara ulaştı; 2015'teki tahminlere göre Nijerya'da beş milyon, bütün Afrika'da ise yedi milyon Şiî bulunmaktadır.

Teşkilât, Nijerya'nın kuzeyinde ve güneyinde geniş bir okul, hastane, kültür ve sosyal merkezler ağına sahiptir; bunların yanı sıra "Ticaret Forumu" gibi ekonomik kurumları da vardır. Şiir ve nesir yarışmaları düzenleyerek kazananlara ödüller verir; gençlere İran'daki enstitü ve üniversitelerde okumaları için burs sağlar. Şiî inançlarını, Nijerya Müslümanları arasında yaygın olan Hausa dilinde hem basılı hem elektronik olarak yayımlanan "el-Mîzân" gazetesi aracılığıyla yayar; bu dilde Tahran'da bir radyosu da bulunmaktadır. Ayrıca Şiî kitaplarını yerel dillere tercüme ederek neşretmektedir.

Zekzekî, Nijerya'da Şiî mezhebini dersler ve konferanslar yoluyla yaymaya başladı; teşkilâtı genişleyerek kuzey bölgesinde (özellikle Kaduna eyaletinin merkezi Zâriyâ'da) on binlerce Şiîyi bünyesine kattı. Zâriyâ, Batı ve Orta Afrika'da Şiî mezhebinin yayılma merkezi olarak görülmeye başlandı. Tebliğ faaliyeti daha sonra Sierra Leone, Nijer, Britanya, Fransa, İspanya ve Amerika Birleşik Devletleri gibi başka ülkelere de uzandı.

Teşkilât, Aşûrâ ve Tahran'ın dünya Kudüs günü hâline getirdiği Ramazan'ın son cuması gibi çeşitli Şiî vesilelerinde büyük gösteriler düzenler. Dinî geçit törenlerini ve siyasî gösterilerini "hareketin mesajını halk arasında yayma vasıtası" sayarak önemli faaliyetlerinden kabul eder; ancak bu faaliyetlerin bazılarında polisle çatışmalar yaşanmış, can ve mal kayıpları meydana gelmiştir.

Temmuz 2014: Nijerya güvenlik güçleri, Dünya Kudüs Günü münasebetiyle düzenlenen mitinglere müdahale etti. Zekzekî'nin dört oğlundan üçü Ahmed, Hamîd ve Ali ile birlikte 33 kişi öldü.

27 Kasım 2015: Nijerya'nın nüfus bakımından ikinci büyük şehri Kano'nun yaklaşık 20 km güneyindeki Dâkâsuvî köyünde, teşkilât mensuplarından binlercesinin düzenlediği dinî bir yürüyüşe yönelik intihar saldırısında en az 21 kişi öldü. Saldırının sorumluluğunu Boko Haram üstlendi; teşkilât da bu silahlı gruba savaş ilan etti.

 



2015 Erbaîn merasimi: Güvenlik güçleriyle çıkan çatışmada onlarca Şiî öldü. Rebîülevvel'in başı (Aralık 2015): Nijerya ordusu, Mevlid-i Nebî merasimi sırasında Zâriyâ'daki Bakıyyetullâh Hüseyniyesi'nde çatışma çıkardı; onlarca kişi yaralandı ve öldü. Zekzekî ile eşi tutuklandı.

13 Aralık 2015: Nijerya güvenlik güçleri Zekzekî'nin evine baskın düzenledi. Teşkilâtının Zâriyâ'daki Bakıyyetullâh Hüseyniyesi'nde düzenlediği dinî toplantıya baskın yapılmasının ardından, kendisini savunmaya ve güvenlik güçlerinin ona ulaşmasını engellemeye çalışan taraftarlarından bazılarını (aralarında yardımcısı Muhammed Mahmûd Tîrî de vardı) öldürerek Zekzekî'yi tutukladı.

Hükümet, tutuklamayı, medyada "Nijerya Hizbullahı" olarak adlandırılan teşkilâtın, Genelkurmay Başkanı Tukur Buratai'nin konvoyu şehrin doğusundaki merkezinin yakınından geçerken ona suikast girişiminde bulunmasıyla gerekçelendirdi. Zekzekî ve teşkilâtı ise ordunun olaylara dair anlatımını yalanlayarak bunun "asılsız bir uydurma" olduğunu vurguladı.

Nijerya Yüksek Mahkemesi başlangıçta serbest bırakılmasını reddetti, ancak daha sonra eşiyle birlikte serbest bırakılmasına hükmetti. Oğluyla yaptığı telefon görüşmesinde ez-Zekzekî, Zâriyâ hadisesinin arkasında Suudi Arabistan'ın durduğunu ve bunun "Amerika ve Britanya tarafından emredildiğini" belirtti. Nijerya hükümeti tarafından üç kez (1981-1989) tahrik ve kamu düzenini bozma suçlamasıyla tutuklandı; toplam 9 yıl hapishanede kaldı (Enugu, Port Harcourt, Kaduna vb.). Bu süreçte bir gözünü kaybetti, eşi yaralandı.

Birçok resmî ve gayriresmî merci, Zâriyâ hadisesini ve Zekzekî ile eşinin tutuklanmasını kınadı. Kum'daki merci-i taklîdlerden Şeyh Vahîd el-Horâsânî, Zekzekî'yi telefonla arayarak taziyelerini sundu. 

Ali Hameneî, İslâm Birliği Konferansı'nda Nijerya olaylarına işaret ederek Zekzekî'yi "takrîbci ıslahçı ve mü'min" olarak nitelendirdi; saldırıyı "fâcia" olarak adlandırdı. İran Cumhurbaşkanı Hasan Rûhânî, Nijeryalı mevkidaşı Muhammed Buhârî ile görüşerek olayın tahkik komisyonu tarafından soruşturulmasını istedi. İran Dışişleri Bakanlığı, Tahran'daki Nijerya Büyükelçiliği maslahatgüzarını çağırdı. İran'ın Tasnim haber ajansı, İran Şûrâ Meclisi Başkanı Ali Laricânî'nin, ülkesinin "Nijerya'da mazlum Ehl-i Beyt Şiîlerinin maruz kaldığı katliamlarla ilgili gerekli tedbirleri alacağını" söylediğini nakletti.

Zekzekî ve eşi hapishanede ve ev hapsinde tutuldu; 28 Temmuz 2021'de serbest bırakıldı, hakkındaki tüm suçlamalar düşürüldü ve mahkeme tarafından aklandı.

Nijerya hükümeti, "Nijerya İslâm Teşkilâtı"nı, özellikle Zâriyâ, Kaduna ve Kano gibi kuzeydeki bazı şehirlerde devlet içinde devlet kurmaya çalışmakla suçlamaktadır. Ayrıca teşkilâtın, Beşşâr el-Esed rejimini savunmak için Suriye'ye gönderilmek üzere binlerce mensubunu silah kullanma konusunda eğittiği belirtilmektedir.

 

Sanusi, Aminu Hayatu. "Resilient Strategies of the Islamic Movement in Nigeria (IMN) from the Context of Nigerian National Security”." PhD diss., Universiti Utara Malaysia 2018. https://www.researchgate.net/publication/354411343


Gray, Simon, and Ibikunle Adeakin. 2019. “Nigeria’s Shi’a Islamic Movement and Evolving Islamist Threat Landscape: Old, New and Future Generators of Radicalization.” African Security 12 (2): 174–99. doi:10.1080/19392206.2019.1639281.

Kabiru, Haruna Isa , and Sani Yakubu Adam. 2023. “A History of Shia and Its Development in Nigeria : The Case-Study of Kano”. Journal for Islamic Studies 36 (1):226-56. https://doi.org/10.25159/2957-9163/14006.

Kabiru, Haruna Isa. "Sunni literary responses to the spread of Shia ideology in northern Nigeria." Studies in African Languages and Cultures 52 (2018): 113-130.

Nasidi, Nadir A. "Between Shi’ah militancy and the Nigerian military’s extra-judicial killings in 2015." Journal of the Historical Society of Nigeria 29 (2020): 195-210.

Onapajo, Hakeem. 2017. “State Repression and Religious Conflict: The Perils of the State Clampdown on the Shi’a Minority in Nigeria.” Journal of Muslim Minority Affairs 37 (1): 80–93. doi:10.1080/13602004.2017.1294375.

Uche, Chidiebube Jasper. 2019. “Shia Islam Clampdown in Nigeria: A Recipe for Insurgency?” African Security Review 28 (3–4): 222–28. doi:10.1080/10246029.2019.1707698.

Zenn, Jacob. “The Islamic Movement and Iranian Intelligence Activities in Nigeria,” Combatting Terrorism Center Sentinel 6, issue. 10 (October 2013). https://ctc.westpoint.edu/the-islamic-movement-and-iranian-intelligence-activities-in-nigeria/


3 Eylül 2020 Perşembe

Hastings’in 1780’de Kalküta’da bir Aliyye Medresesi

  Hastings’in 1780’de Kalküta’da bir Aliyye Medresesi
İngiliz sömürge yönetiminin politikaları medrese eğitiminde silinmez izler bırakmıştır.
Kraliçe I. Elizabeth, 30 Aralık 1600 tarihinde yayınladığı kraliyet imtiyaznamesiyle İngiliz Doğu Hindistan Şirketi (East India Company) kuruldu, şirkete Doğu Hint adalarıyla ticaret yapma konusunda 15 yıllık tekel hakkı tanıdı.1612’de Bâbürlüler’den Gucerât’ın limanı Sûret’e girme imtiyazı aldı. 
Şirket, Hindistan kıyılarındaki ilk kalıcı ticaret merkezini 1612 yılında Surat kentinde kurdu.
Kral I. James'in elçisi Sir Thomas Roe, 1615 yılında Babür İmparatoru Cihangir'den şirket adına Hindistan genelinde ticaret fabrikaları kurma izni veren fermanı elde etti. Şirket bu süreçte 1639'da  Madras’ı (Fort St. George )kiraladı. 1661’de Bombay, Portekiz Krallığı’ndan düğün hediyesi olarak alındı.1690'da Kalküta (Fort William)  liman şehri kuruldu.
1717’de Bâbürlüler’den kapitülasyon hakları kazandı. 1740’larda Fransızlar’ın Hindistan’a girme çabaları üzerine mal varlığını ve imtiyazlarını korumak amacıyla mahallî taht kavgalarına karıştı. 23 Haziran 1757 - Plassey Savaşı: Robert Clive komutasındaki şirket ordusu, Fransız destekli Bengal Nevvabı Siracuddevle'yi mağlup etti. Bu zafer, İngilizlerin Hindistan'daki askeri üstünlüğünün ve siyasi nüfuzunun ilk büyük temeli oldu. Fiilen Bengal’e hâkim olan şirket, 22 Ekim 1764 Buxar Savaşı zaferinin ardından 16 Ağustos 1765 tarihli Allahabad Antlaşması imzalandı; Babür İmparatoru II. Şah Alem, Bengal, Bihar ve Orissa bölgelerinin vergi toplama hakkını (Divani) resmen şirkete devrederek şirketi yönetici statüsüne yükseltti.
1773’te Londra’da çıkarılan Hindistan kanunu ile bir genel vali gönderildi. 1784 yılında kabul edilen yeni bir kanunla da uygulamada karşılaşılan bazı aksaklıklar giderildi.

Güney Hindistan'da İngilizlere karşı en sert direnişi gösteren Haidar Ali ve oğlu Tipu Sultan ile 1767 ile 1799 yılları arasında dört büyük savaş yapıldı. 4 Mayıs 1799 tarihinde gerçekleşen Seringapatam Kuşatması'nda Tipu Sultan'ın öldürülmesiyle Güney Hindistan tamamen İngiliz kontrolüne girdi.

Hindistan'ın en güçlü yerel gücü olan Marathalar üç savaşla zayıflatıldı: 1775-1782 Birinci İngiliz-Maratha Savaşı 17 Mayıs 1782 Salbai Antlaşması ile bitti. 1803-1805 İkinci Savaş ile şirket Delhi'yi ele geçirip Babür İmparatoru'nu maaşlı bir kuklaya dönüştürdü. 1817-1818 Üçüncü Savaş ile Maratha Konfederasyonu tamamen tasfiye edildi.

Sih İmparatorluğu'na karşı yapılan 1845-1849 İngiliz-Sih Savaşları'nın ardından, 29 Mart 1849 tarihinde Pencap bölgesi resmen şirketin topraklarına katılarak Hindistan içindeki tüm bağımsız büyük güçler ortadan kaldırıldı.

Genel Vali Lord Dalhousie, 1848 ile 1856 yılları arasında uyguladığı "Gasp Doktrini" (Doctrine of Lapse) ile erkek varisi bulunmayan yerel hükümdarlıkların topraklarına doğrudan el koydu. Satara 1848'de, Jhansi 1854'te ve zengin Eved (Awadh/Oudh) eyaleti ise kötü yönetim gerekçesiyle 7 Şubat 1856 tarihinde ilhak edildi.

1857 Hindistan Sipahi (Sepoy) Ayaklanması 10 Mayıs 1857 Meerut şehrindeki askeri üste sipahilerin ayaklanmasıyla başlamış, ana askeri operasyonlar 20 Haziran 1858'de Gwalior'un düşmesiyle kontrol altına alınmış, ancak son direnişlerin kırılması ve resmi barış ilanı 8 Temmuz 1859'u bulmuştur. 
İsyanın bahanesi ise Enfield tüfeği. Silahı doldurmak için, sipahiler yağlanmış fişeklerin uçlarını ısırmak zorundaydı. Sipahiler arasında, fişekleri yağlamak için kullanılan yağın domuz ve inek yağı karışımı olduğu ve bu nedenle ağız yoluyla temas etmenin hem Müslümanlar hem de Hindular için bir hakaret olduğu söylentisi yayıldı.
İngiliz Parlamentosu, 2 Ağustos 1858 tarihinde kabul edilen Hindistan Yönetim Kanunu (Government of India Act 1858) ile Doğu Hindistan Şirketi'nin tüm idari yetkilerine son vererek yönetimi doğrudan İngiliz Kraliyeti'ne devretti.

 Babür İmparatorluğu gücünü Hindistan'ın iç kesimlerinde yoğunlaştırmış, kıyı şehirlerini yabancı etkilere daha açık kalmıştı. Doğu Hindistan Şirketi'nin bu durumdan yararlanmasıyla etde ettiği fırsatlardan biri, Bombay, Madras ve Kalküta gibi liman şehirlerinde tahkim edilmiş ticaret merkezleri kurmak ve bunları ele geçirmekti. 

1757'deki Plassey Muharebesi'nde Bengal Nevvâbı'nın komutasındaki 50.000 Hint askeri, sadece 3.000 Şirket askerine karşı savaştı. Doğu Hindistan Şirketi'nin Bengal'deki askeri lideri Robert Clive (1725-1774) ihaneti satın alarak savaşı kazanmıştı.


Calcutta Madrasah: A historical journey from British to Independent India

Authors

  • Obaidur RahmanResearch Scholar, Department of Arabic Aliah University, Kolkata, IndiaAuthor

DOI:

https://doi.org/10.61841/dc52gj62

El Kitapları  Mezhepler Tarihi Mezhepler Tarihi Klasik Kaynak Kitaplari Klasik Kaynaklar Hakkında Makaleler Mezhepler Tarihi Tezleri  ...