Nijerya Şiileri
İbrâhîm b. Ya'kûb ez-Zekzekî (doğumu 1953)
Nijeryalı Şiî din âlimi, siyaset adamı ve Nijerya Şiî topluluğunun lideridir. Nijerya İslâm Hareketi'nin (el-Hareketü'l-İslâmiyye fî Nîceryâ) kurucusudur.
ez-Zekzekî, üniversite öğrencisiyken dinî faaliyetleriyle tanındı ve "Nijerya İslâm Teşkilâtı"nın (المنظمة الإسلامية في نيجيريا) başkanı oldu.
Taraftarları onu "vilâyet-i fakîhin önde gelen şahsiyetlerinden biri" olarak nitelendirirken, muhalifleri "devletin egemenliğini tehdit eden mezhepçi bir milis gücünün lideri" olarak tanımlamaktadır.
İbrâhîm Ya'kûb ez-Zekzekî, 14 Şaban 1372 (5 Mayıs 1953) tarihinde Nijerya'nın kuzeyindeki Kaduna eyaletine bağlı Zâriyâ şehrinde doğdu. "ez-Zekzekî" lakabı, Nijerya'daki Zekzek şehrine nispetle verilmiştir.
Büyük dedesi Hüseyin, 19. yüzyılın başında Mâlî Krallığı'ndan Hausa'ya hicret etmiştir. Nijerya'da dinî lider Osmân b. Fûdî'nin (1754-1818) bölgede kurduğu devlete katılmıştır.
Zekzekî Zâriyâ'da yetişti. Kur'an'ı ezberledi ve bazı şeyhlerden (Îsâ Medâkâ ve İbrâhîm Kekâkî gibi) Arapça ve İslâmî ilimler tahsil etti. ez-Zekzekî, 1969-1970 yıllarında Zâriyâ'daki Fâtâ Arap-İslâm Okulu'na girdi; eğitim programını tamamladıktan sonra 1971-1976 arasında Kano'daki Arap Araştırmaları Fakültesi'ne devam etti.
Zâriyâ'daki Ahmed Bello Üniversitesi'ne geçerek iktisat okudu ve 1979'da lisans diplomasını aldı. Ancak üniversite idaresi, mezunların yerine getirmekle yükümlü olduğu zorunlu millî hizmeti reddettiği için diplomasını kendisine vermedi; taraftarları ise bunun sebebinin üniversitedeki dinî faaliyetleri olduğunu söylemektedir.
ez-Zekzekî, 1977-1978 yıllarında Nijerya Müslüman Öğrenciler Cemiyeti'nin genel sekreterliğini yürüttü; 1979'da aynı cemiyetin uluslararası işlerden sorumlu başkan yardımcısı oldu.
ez-Zekzekî, üniversite öğrencisiyken dinî faaliyetleriyle tanındı ve "Nijerya İslâm Teşkilâtı"nı kurdu. Şeyh Muhammed Mahmûd Tûrî (öldürülmeden önce teşkilâtın lider yardımcısıydı), İbrâhîm Mûsâ (basın sözcüsü), Dr. Mustafâ Saîd (sağlık işlerinden sorumlu), Cûmî Celîmâ (kadınlardan sorumlu) ve Kaşna eyaletindeki teşkilâtın birinci adamı Ya'kûb Yahyâ önde gelen isimleri arasında bulunmaktadır.
ez-Zekzekî bölgede yaygın olan Mâlikî fıkhî mezhebine bağlı Sünnî bir aileye mensuptu.
Şia İmâmiyye İsnâaşeriyye mezhebini benimsedi. Velâyet-i fakîh nazariyesine dayanan İran Devrimi ideolojisini kabullendi.
1979'da Paris'e, 1980'de İran'a giderek İmam Humeynî ile görüştü.
Şiî mezhebini, İran'ın Nijerya Büyükelçiliği'nin dağıttığı Şiî kitapların İngilizce tercümelerinden etkilenerek benimsedi. 1995'ten itibaren Şiîliğini ilk kez açıkça ilan etti; bir İran gazetesinin kendisiyle yaptığı mülakatta bazı sahâbîleri eleştirmesi, taraftarlarının birçoğunun kendisinden ayrılmasına yol açtı. ez-Zekzekî'nin yakınlarından olan Ebû Bekir Mücâhid liderliğinde "İslâmî Tecdid Cemaati" adıyla kendi teşkilâtlarını kurdular.
Nijerya İslâm Hareketi İran Devrim Muhafızları ve Lübnan Hizbullahı ile güçlü ilişkileri sebebiyle medyada "Nijerya Hizbullahı" olarak adlandırılmaktadır. Teşkilât, Şiî mezhebine ve velâyet-i fakîh nazariyesine dayanan İran Devrimi ideolojisine aidiyetini gizlemez. Ülkedeki "Âl-i Beyt Teşkilâtı" ve "Haydar Teşkilâtı" gibi İran kurumlarının yanında, Nijerya ve bölgede Şiî mezhebini yaymak için çalışır.
Zekzekî Şiîliği benimsedikten sonra İran'daki Şiî havzalarında öğrenim gördü. Ülkesine dönerek dinî ve kültürel faaliyetlerine başladı. Arapça, İngilizce, İspanyolca ve Farsça bilmektedir; Nijerya Müslümanları arasında yaygın olan ana dili Hausa'yı konuşmaktadır.
Nijerya ve komşu ülkelerde 300 kadar okul açtı. Şehit çocukları ve yetimlere yardım için Şühedâ Vakfı'nı, sosyal ve imar hizmetleri için Zehrâ Hayır Vakfı'nı, ayrıca sağlık ve eğitim hizmetleri sunan bir merkezi tesis etti. Ehl-i Beyt Dünya Meclisi Genel Kurulu üyesidir. Onun gayretleriyle Nijerya'daki Ehl-i Beyt Şiîlerinin sayısı milyonlara ulaştı. 2015'te tahminlere göre Nijerya'da beş milyon, bütün Afrika'da ise yedi milyon Şiî bulunmaktadır.
Nijerya'da Şiî mezhebini dersler ve konferanslar yoluyla yaymaya başladı; teşkilâtı genişleyerek kuzey bölgesinde (özellikle Kaduna eyaletinin merkezi Zâriyâ'da) on binlerce Şiîyi bünyesine kattı. Zâriyâ, Batı ve Orta Afrika'da Şiî mezhebinin yayılma merkezi olarak görülmeye başlandı. Tebliğ faaliyeti daha sonra Sierra Leone, Nijer, Britanya, Fransa, İspanya ve Amerika Birleşik Devletleri gibi başka ülkelere de uzandı.
İran ve genel olarak Şiî medyası onu "Nijerya Şiîlerinin lideri" ve "velâyet-i fakîhin önde gelen şahsiyetlerinden biri" saymaktadır. İran hükümeti, Şubat 2015'te İran Devrimi'nin 36. yıl dönümü münasebetiyle, aralarında Devrim Muhafızları komutanları ve din adamlarının bulunduğu üst düzey İranlı yetkililerin katıldığı bir merasimde kendisini onurlandırmıştır.
Temmuz 2014'te Nijerya ggüvenlikgüçleri, Dünya Kudüs Günü münasebetiyle düzenlenen mitinglere müdehale etti. ez-Zekzekî'nin üç oğlu Ahmed, Hamîd ve Ali ile birlikte 33 kişi öldü.
1437 (2015) yılında Erbaîn merasimi sırasında güvenlik güçleriyle çıkan çatışmada onlarca Şiî öldü. Ardından Rebîülevvel'in başında (Aralık 22015) Nijerya ordusu, Mevlid-i Nebî merasimi sırasında Zâriyâ'daki Bakıyyetullâh Hüseyniyesi'nde çatışma çıktı. Onlarca kişi yaralandı ve öldü. ez-Zekzekî ile eşi tutuklandı.
Nijerya güvenlik güçleri 13 Aralık 2015 sabahı evine baskın düzenledi; ez-Zekzekî'nin teşkilâtının Zâriyâ'daki "Bakıyyetullâh Hüseyniyesi"nde düzenlediği dinî toplantıya baskın yapılmasının ardından, kendisini savunmaya ve güvenlik güçlerinin ona ulaşmasını engellemeye çalışan taraftarlarından bazılarını (aralarında yardımcısı Muhammed Mahmûd Tîrî de vardı) öldürerek ez-Zekzekî'yi tutukladı.
Hükümet, tutuklamayı, medyada "Nijerya Hizbullahı" olarak adlandırılan teşkilâtın, Genelkurmay Başkanı Tukur Buratai'nin konvoyu şehrin doğusundaki merkezinin yakınından geçerken ona suikast girişiminde bulunmasıyla gerekçelendirdi. ez-Zekzekî ve teşkilâtı ise ordunun olaylara dair anlatımını yalanlayarak bunun "asılsız bir uydurma" olduğunu vurguladı.
Nijerya Yüksek Mahkemesi başlangıçta serbest bırakılmasını reddetti, ancak daha sonra eşiyle birlikte serbest bırakılmasına hükmetti. Oğluyla yaptığı telefon görüşmesinde ez-Zekzekî, Zâriyâ adisesinin arkasında Suudi Arabistan'ın durduğunu ve bunun "Amerika ve Britanya tarafından emredildiğini" belirtti. Nijerya hükümeti tarafından üç kez (1981-1989) tahrik ve kamu düzenini bozma suçlamasıyla tutuklandı; toplam 9 yıl, 9 hapishanede kaldı (Enugu, Port Harcourt, Kaduna vb.). Bu süreçte bir gözünü kaybetti, eşi yaralandı.
Birçok resmî ve gayriresmî merci, Zâriyâ hadisesi ve ez-Zekzekî ile eşinin tutuklanmasını kınadı. Kum'daki merci-i taklîdlerden Şeyh Vahîd el-Horâsânî, ez-Zekzekî'yi telefonla arayarak taziyelerini sundu. Ali Hameneî, İslâm Birliği Konferansı'nda Nijerya olaylarına işaret ederek ez-Zekzekî'yi "takrîbci ıslahçı ve mü'min" olarak nitelendirdi; saldırıyı "fâcia" olarak adlandırdı. İran Cumhurbaşkanı Hasan Rûhânî, Nijeryalı mevkidaşı Muhammed Buhârî ile görüşerek olayın tahkik komisyonu tarafından soruşturulmasını istedi. İran Dışişleri Bakanlığı, Tahran'daki Nijerya Büyükelçiliği maslahatgüzarını çağırdı. İran'ın Tasnim haber ajansı, İran Şûrâ Meclisi Başkanı Ali Laricânî'nin, ülkesinin "Nijerya'da mazlum Ehl-i Beyt Şiîlerinin maruz kaldığı katliamlarla ilgili gerekli tedbirleri alacağını" söylediğini nakletti.
Bahreyn Şiîlerinin lideri Şeyh Îsâ Kâsım, yaşananları İslâm'a aykırı ve çirkin olarak tanımladı; sorumluluğu Nijerya devletine yükledi.
Nijerya İslâm Hareketi mensupları, ez-Zekzekî'nin serbest bırakılması için Abuja'da gösteriler düzenledi ve polis ateşiyle 20 kişi öldürüldü. Ekim 2019'un sonunda düzenlenen barışçıl gösterinin bastırılması sonucu 47 öldürüldü.
ez-Zekzekî ve eşi hapishanede ve ev hapsinde tutuldu; 28 Temmuz 2021'de serbest bırakıldı, hakkındaki tüm suçlamalar düşürüldü ve mahkeme tarafından aklandı.
Şiî inançlarını, Nijerya Müslümanları arasında yaygın olan Hausa dilinde hem basılı hem elektronik olarak yayımlanan "el-Mîzân" gazetesi aracılığıyla yayar. Bu dilde Tahran'da bir radyosu da bulunmaktadır. Ayrıca Şiî kitaplarını yerel dillere tercüme ederek neşretmektedir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder