Hastings’in 1780’de Kalküta’da bir Aliyye Medresesi
İngiliz sömürge yönetiminin politikaları medrese eğitiminde silinmez izler bırakmıştır.
Kraliçe I. Elizabeth, 30 Aralık 1600 tarihinde yayınladığı kraliyet imtiyaznamesiyle İngiliz Doğu Hindistan Şirketi (East India Company) kuruldu, şirkete Doğu Hint adalarıyla ticaret yapma konusunda 15 yıllık tekel hakkı tanıdı.1612’de Bâbürlüler’den Gucerât’ın limanı Sûret’e girme imtiyazı aldı.
Şirket, Hindistan kıyılarındaki ilk kalıcı ticaret merkezini 1612 yılında Surat kentinde kurdu.
Kral I. James'in elçisi Sir Thomas Roe, 1615 yılında Babür İmparatoru Cihangir'den şirket adına Hindistan genelinde ticaret fabrikaları kurma izni veren fermanı elde etti. Şirket bu süreçte 1639'da Madras’ı (Fort St. George )kiraladı. 1661’de Bombay, Portekiz Krallığı’ndan düğün hediyesi olarak alındı.1690'da Kalküta (Fort William) liman şehri kuruldu.
1717’de Bâbürlüler’den kapitülasyon hakları kazandı. 1740’larda Fransızlar’ın Hindistan’a girme çabaları üzerine mal varlığını ve imtiyazlarını korumak amacıyla mahallî taht kavgalarına karıştı. 23 Haziran 1757 - Plassey Savaşı: Robert Clive komutasındaki şirket ordusu, Fransız destekli Bengal Nevvabı Siracuddevle'yi mağlup etti. Bu zafer, İngilizlerin Hindistan'daki askeri üstünlüğünün ve siyasi nüfuzunun ilk büyük temeli oldu. Fiilen Bengal’e hâkim olan şirket, 22 Ekim 1764 Buxar Savaşı zaferinin ardından 16 Ağustos 1765 tarihli Allahabad Antlaşması imzalandı; Babür İmparatoru II. Şah Alem, Bengal, Bihar ve Orissa bölgelerinin vergi toplama hakkını (Divani) resmen şirkete devrederek şirketi yönetici statüsüne yükseltti.
1773’te Londra’da çıkarılan Hindistan kanunu ile bir genel vali gönderildi. 1784 yılında kabul edilen yeni bir kanunla da uygulamada karşılaşılan bazı aksaklıklar giderildi.
Güney Hindistan'da İngilizlere karşı en sert direnişi gösteren Haidar Ali ve oğlu Tipu Sultan ile 1767 ile 1799 yılları arasında dört büyük savaş yapıldı. 4 Mayıs 1799 tarihinde gerçekleşen Seringapatam Kuşatması'nda Tipu Sultan'ın öldürülmesiyle Güney Hindistan tamamen İngiliz kontrolüne girdi.
Hindistan'ın en güçlü yerel gücü olan Marathalar üç savaşla zayıflatıldı: 1775-1782 Birinci İngiliz-Maratha Savaşı 17 Mayıs 1782 Salbai Antlaşması ile bitti. 1803-1805 İkinci Savaş ile şirket Delhi'yi ele geçirip Babür İmparatoru'nu maaşlı bir kuklaya dönüştürdü. 1817-1818 Üçüncü Savaş ile Maratha Konfederasyonu tamamen tasfiye edildi.
Sih İmparatorluğu'na karşı yapılan 1845-1849 İngiliz-Sih Savaşları'nın ardından, 29 Mart 1849 tarihinde Pencap bölgesi resmen şirketin topraklarına katılarak Hindistan içindeki tüm bağımsız büyük güçler ortadan kaldırıldı.
Genel Vali Lord Dalhousie, 1848 ile 1856 yılları arasında uyguladığı "Gasp Doktrini" (Doctrine of Lapse) ile erkek varisi bulunmayan yerel hükümdarlıkların topraklarına doğrudan el koydu. Satara 1848'de, Jhansi 1854'te ve zengin Eved (Awadh/Oudh) eyaleti ise kötü yönetim gerekçesiyle 7 Şubat 1856 tarihinde ilhak edildi.
1857 Hindistan Sipahi (Sepoy) Ayaklanması 10 Mayıs 1857 Meerut şehrindeki askeri üste sipahilerin ayaklanmasıyla başlamış, ana askeri operasyonlar 20 Haziran 1858'de Gwalior'un düşmesiyle kontrol altına alınmış, ancak son direnişlerin kırılması ve resmi barış ilanı 8 Temmuz 1859'u bulmuştur.
İsyanın bahanesi ise Enfield tüfeği. Silahı doldurmak için, sipahiler yağlanmış fişeklerin uçlarını ısırmak zorundaydı. Sipahiler arasında, fişekleri yağlamak için kullanılan yağın domuz ve inek yağı karışımı olduğu ve bu nedenle ağız yoluyla temas etmenin hem Müslümanlar hem de Hindular için bir hakaret olduğu söylentisi yayıldı.
İngiliz Parlamentosu, 2 Ağustos 1858 tarihinde kabul edilen Hindistan Yönetim Kanunu (Government of India Act 1858) ile Doğu Hindistan Şirketi'nin tüm idari yetkilerine son vererek yönetimi doğrudan İngiliz Kraliyeti'ne devretti.
Babür İmparatorluğu gücünü Hindistan'ın iç kesimlerinde yoğunlaştırmış, kıyı şehirlerini yabancı etkilere daha açık kalmıştı. Doğu Hindistan Şirketi'nin bu durumdan yararlanmasıyla etde ettiği fırsatlardan biri, Bombay, Madras ve Kalküta gibi liman şehirlerinde tahkim edilmiş ticaret merkezleri kurmak ve bunları ele geçirmekti.
1757'deki Plassey Muharebesi'nde Bengal Nevvâbı'nın komutasındaki 50.000 Hint askeri, sadece 3.000 Şirket askerine karşı savaştı. Doğu Hindistan Şirketi'nin Bengal'deki askeri lideri Robert Clive (1725-1774) ihaneti satın alarak savaşı kazanmıştı.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder